ظل الرحمن ( مترجم : عبد القادر هاشمى )

32

قانون ابن سينا ، شارحان و مترجمان آن ( فارسى )

به احمد الساواجى تقديم شده است . او در اين شرح ابو سهل مسيحى و فخر الدّين رازى را بر ابن سينا برترى داده و نوشته است كه : « مسيحى بر علم طبّ واقف‌تر از ابن سينا بود و فضلاى ما مسيحى را بر آن جماعت كثير اهل علم كه در اين فنّ برتر از ابن سينا هستند ترجيح مىدهند . عبارات مسيحى روشن‌تر و واضح‌تر از ابن سيناست ، درحالىكه در سخنان ابن سينا پيچيدگى غير لازم ديده مىشود . » او برترى فخر الدّين رازى بر ابن سينا را نشان داده و نوشته است كه : « اگرچه از اين دو بزرگان فنّ ابن سينا از نظر زمانى مقدم و ابن خطيب مؤخّر است ، امّا از لحاظ علم و عمل و اعتقاد و مذهب ابن خطيب برترى دارد . » ابن تلميذ در حاشيهء كتاب المائة تأليف ابو سهل مسيحى اظهاراتى شبيه اظهارات قطب الدّين مصرى دارد و بيان مىكند كه : « كتاب المائة بسيار قابل اعتماد است و در آن حقّ تحقيق ادا شده است و تكرار كم دارد و عبارت فصيح و معالجه منتخب است . » دكتر سايريل الگود سخت تحت تأثير اين انتقاد قطب الدّين مصرى قرار گرفته و نوشته است كه : « انديشه‌هاى او اصلا مقلّدانه نبود . او در شرح قانون خود با اين بيان شهامت زيادى نشان داده است كه مسيحى و فخر الدّين رازى هر دو در سلاست بيان و صحّت و درستى زبان برتر از ابن سينا بودند . » نسخه‌اى از شرح مصرى در كتابخانهء دار العلوم ديوبند ديده شده است . اين نسخهء خطّى در سال 1196 ه . / 1781 م . از روى يك نسخهء خطّى مورّخ 669 ه . استنساخ شده است . نسخهء اصل كتابت‌شده در 669 ه . / 1280 م . نيز در هند در كتابخانهء خدابخش پتنه محفوظ است و خوشبختانه با علاقهء زياد توانسته‌ام آن نسخه را ببينم . يك نسخهء خطّى آن در پاريس نيز وجود دارد . سعيد نفيسى شرح قطب الدّين ابراهيم مصرى و شرح ابراهيم بن على بن محمّد سلمى قطب مصرى را دو شرح جدا نوشته است درحالىكه اين دو ، نام يك كتاب است . نسخهء خطّى شرحى كه ابراهيم سلمى بر الفصول الايلاقيه نوشته است در كتابخانهء سالار جنگ